Άρθρο του κ. Ανέστη Δημόπουλου, Director, Head of Digital & Risk Advisory Services
Baker Tilly South East Europe
Ο κανονισμός της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την τεχνητή νοημοσύνη (AI), που χαιρετίστηκε ως το πρώτο ολοκληρωμένο οριζόντιο νομικό πλαίσιο στον κόσμο για την τεχνητή νοημοσύνη, αντιπροσωπεύει μια στιγμή ορόσημο στην ψηφιακή ρύθμιση. Σχεδιασμένη για να δημιουργήσει μια εναρμονισμένη αγορά για ασφαλή, αξιόπιστη και ανθρωποκεντρική τεχνολογία, η νομοθεσία χρησιμοποιεί μια αυστηρή προσέγγιση που βασίζεται στη διαχείριση κινδύνων. Ταξινομώντας τα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης σε κλιμακωτές κατηγορίες – που κυμαίνονται από τον ελάχιστο κίνδυνο έως τις απαγορευμένες πρακτικές – η ΕΕ στοχεύει στην προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων με παράλληλη προώθηση της καινοτομίας. Ωστόσο, η εξισορρόπηση της ρυθμιστικής εποπτείας με την οικονομική ανταγωνιστικότητα έχει αποδειχθεί κινούμενος στόχος, οδηγώντας σε κρίσιμες νομοθετικές προσαρμογές.
Όταν ο νόμος για την τεχνητή νοημοσύνη τέθηκε επίσημα σε ισχύ τον Αύγουστο του 2024, εισήγαγε ένα κλιμακωτό, πολυεπίπεδο χρονοδιάγραμμα σχεδιασμένο για τη σταδιακή συμμόρφωση σε διάστημα τριών ετών. Σύμφωνα με το αρχικό πλαίσιο, οι πιο άμεσες απαγορεύσεις για μη αποδεκτές πρακτικές τέθηκαν σε ισχύ έξι μήνες μετά τη θέσπισή τους. Τα μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης γενικής χρήσης αντιμετώπισαν ένα παράθυρο 12 μηνών, ενώ το μεγαλύτερο βάρος συμμόρφωσης – που τοποθετείται σε συστήματα τεχνητής νοημοσύνης «υψηλού κινδύνου», όπως βιομετρικά στοιχεία και λογισμικό απασχόλησης – είχε προγραμματιστεί να ενεργοποιηθεί έως τον Αύγουστο του 2026. Αυτό το χρονοδιάγραμμα είχε σκοπό να δημιουργήσει ένα γρήγορο παγκόσμιο πρότυπο για τη λογοδοσία της τεχνητής νοημοσύνης.
Αναγνωρίζοντας ότι ο γρήγορος ρυθμός της τεχνολογικής αλλαγής και η ελλιπής προετοιμασία της βιομηχανίας θα μπορούσαν να καταπνίξουν την ευρωπαϊκή τεχνολογία, οι νομοθέτες της ΕΕ θέσπισαν επίσημα ένα πακέτο «Digital Omnibus». Αυτή η ενημέρωση ορόσημο βαθμονομεί εκ νέου την εφαρμογή του νόμου για την τεχνητή νοημοσύνη, παρέχοντας στις επιχειρήσεις και τους ρυθμιστικούς φορείς ζωτικό χώρο αναπνοής. Η πιο σημαντική αλλαγή καθυστερεί τις προθεσμίες συμμόρφωσης για αυτόνομα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης υψηλού κινδύνου από τον Αύγουστο του 2026 στις 2 Δεκεμβρίου 2027. Επιπλέον, οι κανόνες για την τεχνητή νοημοσύνη που είναι ενσωματωμένη σε ρυθμιζόμενα προϊόντα, όπως οι ιατρικές συσκευές, έχουν μετατεθεί για τον Αύγουστο του 2028 και ορισμένες εντολές επισήμανσης περιεχομένου τεχνητής νοημοσύνης (watermarking) έχουν παραταθεί έως τον Δεκέμβριο του 2026.
Πέρα από τις παρατάσεις του χρονοδιαγράμματος, οι νέες εξελίξεις εισάγουν κρίσιμες ουσιαστικές αλλαγές στο πεδίο εφαρμογής του νόμου. Έχει εισαχθεί αυστηρή απαγόρευση των εφαρμογών τεχνητής νοημοσύνης περί «γυμνών» —συστημάτων που δημιουργούν μη συναινετικές προσωπικές εικόνες— για τον περιορισμό των άμεσων κοινωνικών επιπτώσεων. Αντίθετα, η τροπολογία προσφέρει σημαντική ρυθμιστική ελάφρυνση επεκτείνοντας τις εξαιρέσεις για τις μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις (ΜΜΕ) σε «μικρές εταιρείες μεσαίας κεφαλαιοποίησης» με έως και 750 υπαλλήλους. Επιπλέον, η νομοθετική επικαιροποίηση εξορθολογίζει τους κανόνες για τα μηχανήματα που βασίζονται στην τεχνητή νοημοσύνη, μειώνοντας την κανονιστική επικάλυψη, επιτρέποντας στα προϊόντα αυτά να πληρούν πρωτίστως την ισχύουσα νομοθεσία της ΕΕ για την ασφάλεια των προϊόντων.
Για το παγκόσμιο επιχειρηματικό τοπίο, αυτή η νομοθετική προσαρμογή σημαίνει ότι η συμμόρφωση δεν αποτελεί απειλή ή εμπόδιο στη υλοποίηση στρατηγικής προϊόντων και υπηρεσιών, αλλά μάλλον διαχειρίσιμο στρατηγικό στόχο. Οι παρατεταμένες προθεσμίες αποτρέπουν την πρόωρη κανονιστική συμφόρηση, επιτρέποντας στο νεοσυσταθέν Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Τεχνητής Νοημοσύνης (European AI Board), να οριστικοποιήσει δεόντως τους κώδικες ορθής πρακτικής. Διασφαλίζει επίσης ότι η αγορά δεν θα κατακλυστεί από μη συμμορφούμενο λογισμικό ή δεν θα παραλύσει από την ανασφάλεια δικαίου. Ωστόσο, οι εταιρείες δεν πρέπει να μπερδεύουν αυτήν την καθυστέρηση με επιείκεια. Οι βασικές υποχρεώσεις παραμένουν σημαντικές και ο επιπλέον χρόνος προορίζεται ρητά για ενδελεχή προετοιμασία.
Στην Ελλάδα, η Ειδική Γραμματεία Τεχνητής Νοημοσύνης και Διακυβέρνησης Δεδομένων του Υπουργείου Ψηφιακής Διακυβέρνησης και Τεχνητής Νοημοσύνης σχεδιάζει, συντονίζει και εφαρμόζει τις πολιτικές της χώρας για την τεχνητή νοημοσύνη και τη διακυβέρνηση των δημόσιων δεδομένων. Σε δημόσια ηλεκτρονική διαβούλευση έχει τεθεί το σχέδιο νόμου για την εφαρμογής της ευρωπαϊκής νομοθεσίας από τις 21/6/2026 μέχρις τις 6/7/2026.
Για να πλοηγηθούν σε αυτό το εξελισσόμενο ρυθμιστικό περιβάλλον, οι επιχειρήσεις πρέπει πρώτα να ελέγξουν τα υπάρχοντα χαρτοφυλάκια τεχνητής νοημοσύνης τους. Οι εταιρείες πρέπει να καταγράψουν όλα τα εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης που βρίσκονται επί του παρόντος σε ανάπτυξη ή σε λειτουργία και να τα κατηγοριοποιήσουν με ακρίβεια σύμφωνα με τα επίπεδα κινδύνου του νόμου για την τεχνητή νοημοσύνη. Ο προσδιορισμός του εάν ένα σύστημα πληροί τις προϋποθέσεις ως περιορισμένο, υψηλού κινδύνου ή απαγορευμένο είναι το θεμελιώδες βήμα για κάθε οδικό χάρτη συμμόρφωσης. Η αξιοποίηση των πρόσφατα διευρυμένων εξαιρέσεων μεσαίας κεφαλαιοποίησης μπορεί επίσης να βοηθήσει τους επιλέξιμους οργανισμούς να μειώσουν τo κόστος υλοποίησης και συμμόρφωσης.
Επιπλέον, οι οργανισμοί θα πρέπει να επενδύσουν ενεργά σε ισχυρά πλαίσια διακυβέρνησης τεχνητής νοημοσύνης και «υγιεινή» δεδομένων. Ακόμη και με καθυστερημένα χρονοδιαγράμματα, η δημιουργία μηχανισμών για τη γενεαλογία δεδομένων, τον μετριασμό της μεροληψίας και την ανθρώπινη επίβλεψη απαιτεί σημαντικό χρόνο και τεχνική αναδιάρθρωση. Οι εταιρείες που χρησιμοποιούν generative AI θα πρέπει να εφαρμόσουν δυνατότητες ψηφιακής υδατογράφησης (watermarking) και επισήμανσης περιεχομένου πριν από την προθεσμία στα τέλη του 2026 για να εξασφαλίσουν απρόσκοπτη διαφάνεια.
Τελικά, η προληπτική ευθυγράμμιση με τον νόμο για την τεχνητή νοημοσύνη θα πρέπει να θεωρείται ως ανταγωνιστικό πλεονέκτημα και όχι ως απλό νομικό εμπόδιο. Χρησιμοποιώντας αυτό το εκτεταμένο παράθυρο προετοιμασίας για τη δημιουργία ηθικών, διαφανών και συμβατών συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης, οι επιχειρήσεις μπορούν να εξασφαλίσουν μακροπρόθεσμη εμπιστοσύνη των καταναλωτών. Η έγκαιρη υιοθέτηση αυτών των κατευθυντήριων γραμμών θα εξασφαλίσει μια ομαλή μετάβαση όταν αναπόφευκτα φτάσουν οι καθυστερημένες προθεσμίες, τοποθετώντας τις εταιρείες να ευδοκιμήσουν σε μια ρυθμιζόμενη παγκόσμια αγορά. Αυτή τη στρατηγική υλοποιούμε και στις υπηρεσίες Digital & Risk Advisory της Baker Tilly South East Europe, υποστηρίζοντας με υψηλή τεχνογνωσία τους συνεργάτες μας να αξιοποιήσουν ευκαιρίες και προκλήσεις συμμόρφωσης για υψηλή επιχειρηματική αξία.
